Artificial intelligence doet in hoog tempo zijn intrede in de publieke en semipublieke sector. Met de komst van de Europese AI Act verandert AI van een innovatiethema in een expliciete toezichtverantwoordelijkheid. Voor de Raad van Toezicht betekent dit dat digitalisering en AI niet langer aan de zijlijn kunnen worden gevolgd, maar structureel onderdeel moeten zijn van het toezicht op strategie, risico’s en publieke waarden.
De Europese AI Act als kantelpunt
De Europese AI Act, vastgesteld binnen de Europese Unie, introduceert een wettelijk kader waarin AI-systemen worden geclassificeerd op basis van risiconiveaus. Juist organisaties in het publieke en semipublieke domein zullen veelvuldig te maken krijgen met toepassingen die als hoog risico worden aangemerkt. Het gaat daarbij onder meer om systemen die invloed hebben op zorgtoegang, medische besluitvorming, personeelsselectie, toekenning van voorzieningen of de wijze waarop burgers en patiënten worden bediend.
Deze regelgeving markeert een duidelijke verschuiving. Waar AI tot voor kort vooral werd benaderd als instrument voor innovatie en efficiëntie, wordt het nu nadrukkelijk geplaatst binnen het domein van rechtmatigheid, transparantie en maatschappelijke verantwoording. Dat heeft directe consequenties voor bestuur en toezicht.
Van technologie naar governance
De inzet van AI raakt aan fundamentele vragen over datakwaliteit, uitlegbaarheid van algoritmen, het voorkomen van bias en de borging van menselijke controle. Besturen moeten kunnen aantonen dat zij deze aspecten structureel hebben verankerd in beleid, processen en besluitvorming. Daarmee is AI niet langer een technisch vraagstuk, maar een bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Voor de Raad van Toezicht betekent dit dat digitalisering en AI niet uitsluitend kunnen worden beschouwd als onderwerpen voor de portefeuille ICT of bedrijfsvoering. De toepassing van AI raakt aan strategische keuzes, risicobeheersing, reputatie en het vertrouwen van de samenleving. Het vraagt om toezicht dat verder kijkt dan compliance alleen en oog heeft voor de bredere maatschappelijke context waarin organisaties opereren.
De rol van de Raad van Toezicht
Van toezichthouders mag worden verwacht dat zij kritisch reflecteren op de mate waarin het bestuur ‘in control’ is bij de inzet van AI. Daarbij gaat het niet om technische detaillering, maar om het stellen van de juiste vragen. Is er een duidelijke visie op de inzet van AI? Zijn risico’s expliciet benoemd en onderdeel van de reguliere toezichtcyclus? Worden ethische dilemma’s besproken en vastgelegd? En is de organisatie voorbereid op externe verantwoording richting toezichthouders, inspecties en het publieke debat?
De Raad van Toezicht vervult hierin een essentiële rol als klankbord en bewaker van publieke waarden. Juist in sectoren waar maatschappelijke legitimiteit en vertrouwen centraal staan, is het van belang dat technologische ontwikkelingen zorgvuldig en transparant worden ingebed.
Nieuwe accenten in toezichtprofielen
De opkomst van gereguleerde AI leidt er in de praktijk toe dat organisaties steeds vaker zoeken naar toezichthouders met aanvullende expertise op het gebied van digitalisering, data en AI. Niet omdat technologie leidend moet zijn, maar omdat goed toezicht vraagt om inzicht in de impact van technologische keuzes op mens, organisatie en samenleving.
Dit betekent niet dat iedere toezichthouder technisch specialist moet zijn, maar wel dat Raden van Toezicht als collectief voldoende kennis en sensitiviteit in huis hebben om dit onderwerp op strategisch niveau te kunnen bespreken.
Conclusie: toezicht in het tijdperk van gereguleerde technologie
De Europese AI Act onderstreept dat artificial intelligence geen vrijblijvend innovatie-experiment meer is, maar een gereguleerd instrument dat diep ingrijpt in primaire processen en maatschappelijke verhoudingen. Voor Raden van Toezicht betekent dit een verbreding en verdieping van hun rol. Toezicht op AI vraagt om strategisch bewustzijn, bestuurlijke reflectie en een scherp oog voor publieke waarden.
Goed toezicht in het AI-tijdperk gaat niet over wat technologisch mogelijk is, maar over wat bestuurlijk en maatschappelijk verantwoord is. Het vraagt om een evenwicht tussen innovatie en zorgvuldigheid, tussen vooruitgang en menselijke maat. Raden van Toezicht die deze verantwoordelijkheid serieus nemen, dragen bij aan organisaties die niet alleen toekomstgericht zijn, maar ook vertrouwenwekkend en legitimiteit uitstralen.
De toenemende aandacht voor digitalisering en AI onderstreept daarmee dat de samenstelling en deskundigheid van Raden van Toezicht voortdurend in ontwikkeling zijn en vraagt om een bredere oriëntatie op toezichtprofielen.
rvt-vacatures.nl is het gespecialiseerde platform waar organisaties en kandidaten elkaar vinden voor vacatures en nevenfuncties binnen Raden van Toezicht en Raden van Commissarissen in het publieke en semipublieke domein. Het platform vergroot de zichtbaarheid van toezichtrollen en richt zich nadrukkelijk op zowel ervaren als startende toezichthouders en commissarissen, met aandacht voor actuele ontwikkelingen op het gebied van toezicht en governance.